( 20 - ) - ص 718 س 7 : اين روايت مؤلّف كه وفات اسماعيل بن جعفر صادق عليه السّلام در سنهء 145 بوده مطابق است با روايت دستور المنجّمين ( ورق 334 ) ، ولى صاحب عمدة الطّالب فى انساب آل ابى طالب ورق 142 وفات او را در سنهء 133 ضبط كرده و مقريزى در اتّعاظ الحنفاء ص 6 در سنهء 138 ، و نيز مؤلّف يعنى جوينى در ص 719 س 7 از قول خود اسماعيليان نقل كرده كه ايشان گويند اسماعيل پنج سال ديگر بعد از پدر زنده بوده است . و اين قول اخير اضعف اقوال و بلكه افسانه به نظر مىآيد زيرا كه ظاهرا اتّفاق مورّخين است كه وفات اسماعيل در حيات پدرش امام جعفر الصّادق عليه السّلام روى داده بوده است . ( 21 - ) - ص 718 س 21 ، فطحى : در ضبط اين كلمه كه فطحى است نه بطحى يا ابطحى چنان كه در نسخ جهان‌گشاست و نه افطحى چنان كه در عموم نسخ ملل و نحل شهرستانى از خطّى و چاپى « 1 » مشاهده مىشود هيچ جاى شك نيست . قال السّمعانى فى الأنساب ورق 429 : « الفطحىّ « 2 » به فتح الفاء و سكون الطّاء المهملة و فى آخره الحاء « 3 » هذه النّسبة الى الأفطح و المشهور بهذا اللّقب جماعة من الإماميّة و هم من غلاة الشيعة و يقال لهم الفطحيّة « 4 » لأنّهم على انتظار خروج عبد اللّه بن جعفر الملقّب بالافطح » ، رجوع شود نيز به رجال كشّى 164 : « الفطحيّة هم القائلون بامامة عبد اللّه بن جعفر الخ » و ارشاد شيخ مفيد 262 : « و دانوا بامامة عبد اللّه بن جعفر و هم الطّائفة الملقّبة بالفطحيّة الخ » ، و خطط مقريزى ج 4 ص 174 : « و يقال لهم الفطحيّة » . وانگهى در تضاعيف كتب رجال شيعه مانند رجال كشّى و فهرست شيخ طوسى و رجال نجاشى و رجال ميرزا محمّد استرآبادى و غيرها بسيار مكرّر ذكر اين كلمه به همين هيئت آمده كه « فلان فطحىّ » يا « من الفطحيّة » چه بسيارى از رواة شيعه فطحى بوده‌اند ، بنابراين پس هيئت « الأفطحيّهء » شهرستانى بلا شبهه سهو نسّاخ يا سهو خود مؤلّف است كه شايد به واسطهء عدم انس كامل به مصطلحات شيعه چنين گمان كرده بوده كه نسبت به عبد اللّه افطح قياسا لابد بايد افطحيّة باشد . ( 22 - ) - ص 720 : در حاشيهء ذيل اين صفحه ( ص 151 از متن مرحوم قزوينى حاشيهء 14 ) گفتيم كه برحسب سنّ نيز موسى بن جعفر عليه السّلام تقريبا در تمام عمر معاصر با برادرزادهء خود محمّد بن اسماعيل بود نه با برادر خود اسماعيل . و حال بيان اين اجمال را گوئيم كه وفات اسماعيل چنان كه در همين صفحه گذشت برحسب اختلاف رواة در يكى از

--> ( 1 ) - طبع اروپا ، ص 126 ، و طبع مصر بهامش ملل و نحل ابن حزم ، ج 2 ص 3 . ( 2 ) - تصحيح قياسى قطعى از روى ضبط خود مؤلّف ، و فى الأصل : الافطح . ( 3 ) - و فى الاصل : الهاء . ( 4 ) - و فى الاصل : القحطبة .